Bu gün çərşənbələrdən ikincisi – Od çərşənbəsidir. Bu çərşənbəyə bəzən el arasında üskü (tonqal)” və ya “ocaq çərşənbəsi” də deyirlər. Odun istiliyi, yeni həyatın və dirçəlişin simvolu olaraq qəbul edilir.

Bəs bütün azar-bezarların yandırıldığı bu çərşənbə haqqında nələri bilirik?

Patrul.az Od çərşənbəsinin qədim tarixi haqqında araşdırma edib.

Novruza aparan yol dörd ünsürdən keçir: su, od, yel və torpaq. Hər çərşənbə təbiətin bir qatının oyanışını simvolizə edir. Su hərəkətə gələndən sonra növbə oda çatır. Çünki istilik olmadan həyat dirçələ bilməz. Od çərşənbəsi də məhz bu dirçəlişin, isinmənin və yenilənmənin rəmzidir.

Od insanlıq tarixində ən qədim və müqəddəs ünsürlərdən biridir. Qədim türk inanclarında od təmizləyici, qoruyucu və birləşdirici güc hesab olunurdu. İnsanlar odu yalnız isinmək üçün yox, həm də şər qüvvələrdən qorunmaq üçün müqəddəs vasitə kimi qəbul edirdilər. Ocağın sönməsi uğursuzluq, yanması isə həyatın davamı demək idi. “Ocaq” anlayışı da təsadüfi deyil. Ailə, nəsil və davamlılıq məhz odla simvolizə olunurdu.

Od çərşənbəsinin kökləri Zərdüştilik dövrünə qədər uzanır. Qədim Azərbaycan ərazisində od müqəddəs sayılır, atəşgahlar tikilir, alov ilahi işıq kimi qəbul edilirdi. Bu baxımdan Od çərşənbəsi sadəcə folklor elementi deyil, minillik inanc sistemlərinin davamıdır. O alov həm fiziki istilik, həm də mənəvi aydınlıq rəmzidir.

Məlumdur ki, bu günün ən məşhur adəti tonqal qalamaqdır. İnsanlar həyətlərdə, məhəllələrdə tonqal yandırır və üzərindən atlanırlar. “Ağırlığım odda yansın” deyimi təsadüfi deyil. Burada məna odun təmizləyici gücünə inamdır. Qışın yorğunluğu, xəstəliklər, mənfi enerji alovda yanıb getsin deyə insanlar bu ritualı icra ediblər. Bu, həm də psixoloji yenilənmə aktıdır, insan keçmiş yükü geridə qoyduğunu simvolik olaraq hiss edir.

Qədim inanclara görə Od çərşənbəsi gecəsi evdə ocaq yanmalı, işıq sönməməlidir. İşıq həyat deməkdir. Qaranlıq isə soyuq və süstlük rəmzidir. Odun yanması baharın yaxınlaşdığını, torpağın isinməyə başladığını xəbər verir.

Od çərşənbəsi həm də birlik günüdür. Tonqal ətrafında toplaşmaq, mahnı oxumaq, şənlənmək insanların kollektiv yaddaşını gücləndirir. Bu ənənə şəhər həyatında bir qədər dəyişsə də, mahiyyət eyni qalır – insanlar bir araya gəlir, alovun ətrafında istiliyi bölüşür.

Bu çərşənbə bizə bir həqiqəti xatırladır: yenilənmə yalnız su ilə deyil, istiliklə tamamlanır. Həyatda da bəzən köhnəni yandırmadan yeniyə yer açmaq olmur. Od həm məhv edir, həm də saflaşdırır. Məhz buna görə Od çərşənbəsi Novruza aparan yolun ən enerjili, ən canlı mərhələsidir.

Bu gün qaladığımız tonqal sadəcə alov deyil. O, min illərin yaddaşıdır. O, soyuqdan istiyə keçidin, qaranlıqdan işığa çıxışın rəmzidir. Novruz yaxınlaşır və od artıq yolu işıqlandırır.

Ləman Sərraf