4 mart 1877-ci ildə amerikalı ixtiraçı Emil Berliner mikrofonu təkmilləşdirərək səs texnologiyasında yeni mərhələnin əsasını qoydu. Bu tarix ilk baxışda adi görünə bilər, amma əslində insan səsinin məsafələri aşaraq ötürülməsində dönüş nöqtəsidir.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, XIX əsrin ikinci yarısı texnoloji inqilab dövrü idi. Telefon yeni yaranmışdı, elektrik həyatımıza daxil olurdu və insanlar səsi daha uzağa, daha aydın ötürməyin yollarını axtarırdılar. Məhz bu dövrdə Berliner karbon mikrofon üzərində işləyərək səs dalğalarını elektrik siqnalına daha güclü və sabit şəkildə çevirə bilən sistem təqdim etdi. Onun hazırladığı karbon əsaslı mexanizm səs titrəyişlərini elektrik cərəyanının dəyişməsinə çevirirdi. Bu isə telefon rabitəsinin keyfiyyətini ciddi şəkildə artırdı.

Berliner təkcə mikrofonla kifayətlənən adam deyildi. O, sonradan qrammofonun ixtirası ilə də adını tarixə yazdırdı. Amma mikrofon üzərində apardığı işlər olmasaydı, nə telefon rabitəsi bu qədər sürətlə inkişaf edərdi, nə də sonradan yaranacaq radio, səsyazma və yayım texnologiyaları bu cür geniş yayılardı.

Mikrofonun əhəmiyyəti sadəcə texniki deyil. Bu ixtira insan səsini gücləndirdi, onu kütlələrə çatdırdı. Səhnə sənətində, siyasətdə, mediada və musiqidə inqilab yaratdı. Təsəvvür edin, mikrofon olmasaydı, böyük konsertlər, stadion çıxışları, canlı yayımlar necə olardı? İnsan səsi yalnız eşidə bilənlərin dairəsində qalardı.

Zaman keçdikcə mikrofon texnologiyası dəyişdi. Karbon mikrofonları yerini dinamik, kondensator və rəqəmsal mikrofonlara verdi. Amma səs dalğasını elektrik siqnalına çevirmək prinsipi dəyişmədi. Bu gün smartfonlarımızda, studiyalarda, televiziya kanallarında istifadə olunan mikrofonların kökündə XIX əsrdə atılmış o addım dayanır.

4 mart 1877-ci il təkcə bir patent tarixi deyil. Bu, insan səsinin güc qazanmağa başladığı gündür. O gündən sonra söz daha uzağa getdi, musiqi daha geniş yayıldı, ideyalar daha çox insana çatdı. Bəzən bir ixtira yalnız cihaz yaratmır, o, ünsiyyətin sərhədlərini dəyişir. Berliner də məhz bunu etdi: səsi azad etdi.

Ləman Sərraf