Cəmiyyətimizdə dəyişən dövrün tələblərinə uyğun olaraq texnologiyanın sərhədləri sürətlə genişlənir. Müasir dövrün insanları texnologiyaların və rəqəmsallaşmanın yaratdığı imkanlar sayəsində dünyanın ən ucqar bölgəsində baş verən hadisələr barədə saniyələr içində məlumat əldə edə bilir. Bu gün dünyada süni intellekt (Sİ) kimi tanınan platformaların insanlar üçün açdığı geniş imkanlar mövcuddur.

XX əsrin ortalarında formalaşmağa başlayan süni intellektin dünyaya nüfuzu isə xüsusilə 2020-ci illərdən sonra daha da sürətlənib. Artıq bəzi peşələrin süni intellekt tərəfindən qismən əvəz olunduğunun şahidi oluruq. Jurnalistika, musiqi, montaj və digər sahələr bu sıraya daxildir. Maraqlıdır ki, insanlar da bəzi hallarda süni intellektin yaratdığı məhsulları maraqla və müsbət qarşılayır. Xüsusilə Sİ vasitəsilə hazırlanmış mahnıların dinlənilməsi buna nümunədir.

Lakin insan təcrübəsinin bəzi fundamental tərəfləri var ki, onları alqoritmlərlə tam şəkildə təkrarlamaq qeyri-mümkündür. Süni intellekt sürətli analiz, milyonlarla məlumatın saniyələr içində emalı və avtomatlaşdırmada üstün olsa da, empatiya, instinktiv intuisiya və saf yaradıcılıq hələ də insanın üstünlüyü olaraq qalır. Bəzi peşələr var ki, onların mahiyyəti rəqəmsal kodlarla deyil, məhz insan toxunuşu ilə formalaşır:

1. Ruhi sağlamlıq mütəxəssisləri və psixoterapevtlər

Süni intellekt simptomları analiz edə və davranış modellərini yüksək dəqiqliklə müəyyənləşdirə bilər. Lakin o, insanın daxili boşluğunu və ya ekzistensial ağrısını hiss edə bilmir. Terapiya sadəcə problemi aradan qaldırmaq deyil, etibar və emosional bağ üzərində qurulan mürəkkəb bir prosesdir. Sİ panik atakın səbəblərini izah edə bilər, lakin yaxınını itirmiş bir insanın ağrısını eyni şəkildə paylaşa bilməz. Pasiyentin baxışındakı ümidsizliyi dərk etmək yalnız insan empatiyası ilə mümkündür.

2. Kritik tibb bacıları və qayğı göstərənlər

Xəstəxana avadanlıqları həyati göstəriciləri izləyir, Sİ isə təhlükəli dəyişikliklər barədə xəbərdarlıq edir. Lakin xəstənin qorxusunu hiss edib ona mənəvi dəstək vermək, onu sakitləşdirmək yalnız insana xas xüsusiyyətdir. Tibb bacısının qayğısı, toxunuşu və sözləri bəzən dərmanlardan daha təsirli olur. Şəfqət və fiziki təmas sağalma prosesinin vacib hissəsidir və bunu texnologiya əvəz edə bilmir.

3. Yaradıcı sənətkarlar və bərpaçılar

Tarixi abidələrin bərpası və ya əl işlərinin yaradılması yalnız texniki bacarıq tələb etmir. Bu sahədə materialı “hiss etmək”, şəraitə uyğun qərar vermək və improvizasiya etmək vacibdir. Süni intellekt surətlər yarada bilər, lakin orijinallıq və insanın fərdi üslubu bu surətlərdə əks olunmur. Sənət əsərinin dəyəri onun texniki mükəmməlliyində deyil, müəllifin ona qatdığı ruhdadır.

4. Strateji diplomatlar və münaqişə vasitəçilər

Siyasət və biznes sahəsində qərarlar hər zaman yalnız məntiqə əsaslanmır. Qarşı tərəfin niyyətini anlamaq, gizli mesajları oxumaq və münasibətləri düzgün yönləndirmək insan bacarığıdır. Süni intellekt məlumatları analiz edə bilər, lakin canlı ünsiyyətdə yaranan psixoloji dinamikanı tam dərk edə bilmir. Diplomatiya hesablamadan çox, incə psixoloji balans üzərində qurulur.

5. Məktəbəqədər və ibtidai sinif müəllimləri

Uşaqlara məlumatı texnologiya da ötürə bilər. Lakin onların şəxsiyyət kimi formalaşması, dəyərləri mənimsəməsi və özünə inam qazanması müəllimin rolu ilə bağlıdır. Uşağın potensialını görmək və onu inkişaf etdirmək üçün emosional yanaşma vacibdir. Müəllim yalnız bilik verən deyil, gələcəyi formalaşdıran şəxsdir.

Bir sözlə, süni intellekt həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilsə də, empatiya, emosional zəka və yaradıcılıq tələb edən sahələrdə insan hələ də əvəzolunmazdır. Texnologiya inkişaf edir, lakin onu istiqamətləndirən əsas qüvvə yenə də insandır.

Patrul.az