Sürücüsü olmayan taksilər, yəni tam avtonom idarəetməyə malik nəqliyyat vasitələri artıq dünyanın bir çox ölkəsində real şəkildə tətbiq olunur və gələcəkdə şəhər nəqliyyatının ən geniş yayılmış formalarından birinə çevriləcəyi gözlənilir. Bu yeni texnologiya həm böyük rahatlıq və təhlükəsizlik vəd edir, həm də özündə müəyyən risk və suallar daşıyır. Ona görə bu taksilərin üstün və mənfi cəhətlərini başa düşmək həm sərnişinlər, həm də nəqliyyat siyasətini müəyyən edən qurumlar üçün vacibdir.

Patrul.az mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Üstün tərəflərdən başlayanda, ilk olaraq təhlükəsizliyi qeyd etmək lazımdır. Avtonom taksilər insan səhvlərini minimuma endirməklə qəza riskini ciddi şəkildə azaltmağı hədəfləyir. Yorğunluq, diqqətsizlik, emosional vəziyyət kimi faktorlardan asılı olmayan bu sistemlər daimi monitorinq, yüksək dəqiqlikli sensorlar və saniyənin mində biri qədər sürətlə qərar vermək bacarığı ilə hərəkət edir. Bundan əlavə, belə taksilərdə xidmət 24/7 əlçatan olur, sürücü növbəsinin bitməsi, yorğunluq və ya gecə təhlükəsizliyi kimi məhdudiyyətlər olmur. Ən mühüm müsbət cəhətlərdən biri isə xərcin aşağı düşməsi ilə bağlı gözləntilərdir. Avtonom nəqliyyat geniş yayıldıqca sürücü xərci aradan qalxacaq, texniki servis optimallaşacaq və nəticədə taksi xidmətləri sərnişin üçün daha əlverişli qiymətə başa gələ bilər.

Sürücüsüz taksilərin sosial təsiri də diqqət çəkir. Əilliyi olan şəxslər, yaşlı insanlar və nəqliyyat vasitəsi idarə edə bilməyən digər qruplar üçün daha böyük müstəqillik yaradır. Həmçinin nəqliyyatda intellektual idarəetmə tıxacların azalmasına, şəhər içi hərəkətin optimallaşmasına və karbon emissiyasının aşağı düşməsinə səbəb ola bilər.

Amma hər yenilik kimi, bu texnologiyanın da müəyyən mənfi tərəfləri var. Ən birincisi, texniki nasazlıqlar və kibertəhlükə məsələləridir. Avtonom sistemlərin sıradan çıxması, proqram xətaları və ya kiberhücum riski tamamilə ortadan qalxmır və belə halların nəticələri ciddi ola bilər. Digər mühüm məsələ hüquqi məsuliyyətin müəyyən edilməsidir: qəza baş verərsə, təqsir kimdə olacaq? İstehsalçıda, proqram təminatında, yoxsa xidmət göstərən şirkətdə? Bu sual hələ də tam cavabını tapmayıb.

Sosial baxımdan da müəyyən narahatlıqlar var. Avtonom taksilərin geniş yayılması sürücülük sahəsində çalışan böyük bir insan qrupunun işsiz qalmasına səbəb ola bilər. Bu isə əmək bazarında yeni təzyiqlər yarada bilər. İnsanlar üçün psixoloji rahatlıq məsələsi də mövcuddur: hər kəs sürücüsüz maşına minməyə hazır deyil, xüsusilə də kritik vəziyyətdə qərarın robot tərəfindən verilməsi bəzi sərnişinlərdə narahatlıq yarada bilər.

Nəticə olaraq, sürücüsü olmayan taksilər həm nəqliyyatın gələcəyi, həm də gündəlik həyatımız üçün böyük potensial daşıyan bir yenilikdir. Onlar şəhərlərdə hərəkəti təhlükəsiz, səmərəli və daha əlçatan edə bilər, amma bununla yanaşı texniki, hüquqi və sosial risklər də mövcuddur. Gələcək, bu üstünlüklər və çatışmazlıqlar arasında düzgün balansın yaradılıb-yaradılmayacağından asılı olacaq.

Ləman Sərraf