Hər dəfə telefon ekranı işıqlandıqda və ya bildiriş səsi gəldikdə, beynimizdə dopamin hormonu ifraz olunur. Dopamin çox vaxt səhvən “həzz hormonu” adlandırılsa da, əslində o, “gözlənti və axtarış” hormonudur. Bildiriş gəldiyi an beynimizdə “Görəsən orada nə var?” sualı yaranır və bu naməlumluq beyni xroniki bir həyəcan vəziyyətində saxlayır. Bu mexanizm qumar oyunlarında tətbiq edilən “dəyişən intervallı mükafatlandırma” sistemi ilə eynidir: nəticənin nə vaxt və nə dərəcədə maraqlı olacağını bilməməyimiz bizi cihazdan asılı vəziyyətə salır.

Patrul.az araşdırmalarına görə, rəqəmsal bildirişlər və sosial media alqoritmləri fərdin gündəlik həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Araşdırmanın əsas nəticələri aşağıdakılardır:

Diqqət dağınıqlığı və “Fantom zəng” sindromu

Tədqiqatlar göstərir ki, bildiriş səsi gəlməsə belə, istifadəçilərin böyük bir qismi telefonun titrədiyini hiss etdiklərini zənn edirlər. Bu, beynin daimi olaraq bildiriş gözləntisi daxilində stress altında olduğunun göstəricisidir.

İş səmərəliliyinin düşməsi

Bir bildirişə baxmaq üçün işdən ayrılan insanın diqqətini yenidən əvvəlki mövzuya tam cəmləməsi üçün orta hesabla 23 dəfə 15 saniyə vaxt lazım olur. Bu da gün ərzində iş məhsuldarlığının faktiki olaraq parçalanması deməkdir.

Süni həyəcan və stress

“Görüldü” (Seen) lakin cavab verilməyən mesajlar və ya bəyənmə (like) sayındakı dalğalanmalar gənclər arasında sosial təşvişin artmasına səbəb olur. Patrul.az-ın diqqət yetirdiyi məqamlardan biri də odur ki, bu rəqəmsal tətikləyicilər insanı daimi müdafiə və ya rəqabət instinkti ilə yaşamağa sövq edir.

Kiber-təhlükəsizlik və manipulyasiya

Bildirişlərin yaratdığı dopamin aclığından kiber-dələduzlar da istifadə edir. İnsanın tələsik bildirişə klikləmək meylindən yararlanaraq “təcili” başlıqlı saxta bildirişlərlə şəxsi məlumatların ələ keçirilməsi halları müşahidə olunur.

Texnoloji şirkətlərin istifadə etdiyi bu neyrobioloji fəndlərdən qorunmaq üçün “rəqəmsal detoks” və bildirişlərin idarə olunması artıq sadəcə tövsiyə deyil, psixi sağlamlıq üçün bir zərurətdir.

Cəmilə Cəfərzadə