Yuxu mühitində tam sükut, yoxsa fon səs-küyünün daha faydalı olması mövzusu həm elmi, həm də praktiki baxımdan olduqca maraqlıdır.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, ideal yuxu əslində beynin tam istirahət etdiyi, kənar stimullardan uzaq bir mühitdə mümkündür.

Bir çoxumuz yuxuya getmək üçün televizor və ya musiqi kimi vasitələrə müraciət etsək də, mütəxəssislər bunun yuxu keyfiyyətini ciddi şəkildə zədələdiyini bildirirlər. Beynimiz yuxu zamanı tam sönmür, əksinə, ətrafdakı səsləri emal etməyə davam edir. Məsələn, küçədən keçən bir maşının səsi və ya qonşudan gələn səs-küy biz fərqində olmasaq belə, “mikro-oyanışlara” səbəb olur.

Bu vəziyyət orqanizmdə stress hormonlarını artırır, ürək döyüntüsünü sürətləndirir və bizi sanki bir təhlükə varmış kimi “mübarizə və ya qaçış” vəziyyətinə salır. Nəticədə, yuxunun dərin və REM mərhələləri pozulur ki, bu da səhər yorğun oyanmağımıza gətirib çıxarır.

Xüsusilə son zamanlar populyarlaşan ağ, çəhrayı və ya qəhvəyi səs-küy növləri bəziləri üçün yuxuya keçidi asanlaşdırsa da, bəzi tədqiqatlar bu səslərin uzun müddətdə beyin dalğalarına mənfi təsir edə biləcəyini göstərir.

Yuxu dünyasında “səs-küy rəngləri” kimi tanınan bu fərqli tezliklər, əslində beynimizə fərqli mesajlar ötürür. Hər birinin özünəməxsus xarakteri və təsir gücü var:

Ağ səs-küy bütün tezlikləri bərabər şəkildə özündə birləşdirən, işləyən bir ventilyatorun vızıltısını xatırladan stabil bir fondur. Onun əsas funksiyası “maskalamaq”dır; yəni qəfil qapı çırpılması və ya maşın siqnalı kimi kəskin səsləri udaraq yuxunuzun bölünməsinin qarşısını alır.

Qəhvəyi səs-küy daha dərin, bas səslərin üstünlük təşkil etdiyi bir spektrdir. Uzaqdan gələn göy gurultusu və ya güclü şəlalə uğultusuna bənzəyən bu səs, aşağı tezlikləri sayəsində bir çox insanda dərin bir güvən və sakitlik hissi yaradır. Beyni daha çox “yutur” və rahatladır.

Çəhrayı səs-küy isə bu ikisinin arasında ən balanslı və təbii olanıdır. Yarpaqların xışıltısı və ya yüngül yaz yağışını xatırladan bu səs növü, yüksək tezlikləri azaldaraq daha yumşaq bir akustika yaradır. Təbiətə ən yaxın səs olduğu üçün qulaq tərəfindən daha xoş qəbul edilir.

Lakin unutmaq olmaz ki, bu “rəngli” səslərin hər biri fərdi xarakter daşıyır. Birini dərin yuxuya aparan yağış səsi, digəri üçün diqqət dağıdıcı bir küyə çevrilə bilər. Ən sağlam yanaşma, yataq otağını xarici səslərdən tam təcrid etməkdir. Qalın pərdələrdən istifadə, qulaq tıxacları və ya səs izolyasiyası bu baxımdan ən təsirli nümunələrdir.

Əgər mütləq bir səs fonuna ehtiyac duyursunuzsa, mexaniki və sabit olan vantilyator səsi və ya yuxuya getdikdən bir müddət sonra avtomatik sönən taymerli təbiət səsləri ən zərərsiz seçimlər hesab olunur. Beləliklə, beyniniz yuxunun ilk mərhələsində sakitləşir, lakin gecənin qalan hissəsini tam sükutda, dərindən dincələrək keçirir.

Əlavə olaraq, mütəxəssislər yuxu gigiyenasına riayət etməyin vacibliyini də vurğulayırlar. Yatmazdan ən azı 1 saat əvvəl ekranlardan uzaq durmaq, otaq temperaturunu 18–22 dərəcə aralığında saxlamaq və hər gün eyni saatda yatıb oyanmaq bioloji ritmin tənzimlənməsinə kömək edir. Həmçinin, axşam saatlarında kofein və ağır qidaların qəbulundan çəkinmək yuxuya getmə prosesini asanlaşdırır.

Araşdırmalar onu da göstərir ki, uzun müddətli keyfiyyətsiz yuxu diqqət dağınıqlığına, yaddaş zəifləməsinə və hətta ürək-damar problemlərinə səbəb ola bilər. Bu baxımdan, yuxu yalnız istirahət deyil, ümumi sağlamlığın qorunması üçün əsas şərtlərdən biri hesab olunur.