Patrul.az-ın araşdırmasına görə, insan yalan danışanda yalnız sözlərini deyil, eyni zamanda bədənini də idarə etməyə çalışır. Lakin beynin verdiyi stres reaksiyaları çox vaxt şüuraltı səviyyədə baş verdiyi üçün bədən bu yalanı “ələ verir”. Psixoloqlar və davranış tədqiqatçıları bildirirlər ki, yalan danışmaq beyin üçün əlavə yükdür və bu yük bədəndə müxtəlif siqnallarla özünü göstərir.

Beynin stres siqnalı

Yalan danışan zaman beyin eyni anda bir neçə işi görməli olur: həqiqəti gizlətmək, uydurulan hekayəni yadda saxlamaq və qarşı tərəfin reaksiyasını izləmək. Bu proses beynin stres mərkəzlərini aktivləşdirir. Nəticədə ürək döyüntüsü sürətlənir, tənəffüs ritmi dəyişir və bədən “təhlükə var” siqnalı verir.

Mikroifadələr: saniyənin mində biri

İnsan üzündə saniyənin çox qısa bir anında yaranan mimikalar “mikroifadələr” adlanır. Bu ifadələr şüurlu şəkildə gizlədilə bilmir. Qorxu, günahkarlıq, narahatlıq kimi emosiyalar göz qapaqlarının sürətli hərəkəti, qaşların ani qalxması və ya dodaqların gərilməsi ilə üzə çıxa bilər.

Gözlər və baxışlar

Yalan danışan şəxs çox vaxt baxışlarını idarə etməkdə çətinlik çəkir. Bəzi insanlar göz kontaktından qaçır, digərləri isə əksinə, həddindən artıq göz təması quraraq inandırıcı görünməyə çalışır. Hər iki hal davranışın qeyri-təbii olduğunu göstərə bilər.

Əllər və bədən dili

Bədən dili də yalanın ən açıq “işarəçilərindən” biridir. Əllərin tez-tez üzə, boyuna və ya saçlara toxunması, bədənin geri çəkilməsi, çiyinlərin sıxılması və ya barmaqların əsəbi hərəkətləri daxili gərginliyin göstəricisi sayılır. İnsan özü fərqində olmadan özünü “qoruma mövqeyinə” alır.

Səs tonu və nitqdə dəyişiklik

Yalan danışarkən səs tonu ya həddindən artıq yüksələ, ya da süni şəkildə sakitləşə bilər. Danışıqda pauzaların artması, sözlərin təkrarlanması və ya cümlələrin qəfil yarımçıq qalması da diqqət çəkən məqamlardandır. Bu, beynin uydurma məlumatı “emal etməyə” çalışmasının nəticəsidir.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, tək bir bədən hərəkətinə əsaslanaraq insanı yalan danışmaqda ittiham etmək doğru deyil. Lakin bu əlamətlərin bir neçəsinin eyni anda müşahidə olunması, deyilən sözlərlə bədən dilinin uyğun gəlməməsi yalan ehtimalını gücləndirir. Bədən çox vaxt dildən daha səmimi olur və insan istəsə belə, hər şeyi gizlədə bilmir.

Cəmilə Cəfərzadə