Ayda uzunmüddətli elmi missiyaların həyata keçirilməsi qarşısındakı ən böyük maneələrdən biri enerji təminatıdır. Günəş panelləri yalnız işıq düşən ərazilərdə işləyir, kölgədə qalan bölgələrdə isə enerji çatışmazlığı yaranır. Xüsusilə Ayın cənub qütbündə yerləşən və böyük elmi əhəmiyyət daşıyan kraterlər daim kölgədə qaldığı üçün burada işləyəcək robotların və gələcək bazaların enerji ilə təmin olunması mühəndislər üçün ciddi problem hesab olunur. Məhz bu səbəbdən Çin alimlərinin hazırladığı yeni konsepsiya kosmik tədqiqatlarda mühüm dönüş nöqtəsi hesab edilir.

Patrul.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, araşdırmaya görə, alimlər Ayda elektrik enerjisinin ənənəvi naqillər vasitəsilə deyil, lazer şüaları ilə ötürülməsini təklif edirlər. Bu yanaşma gələcəkdə həm ağır enerji avadanlıqlarının daşınmasına ehtiyacı azalda, həm də Ayın ən əlçatmaz bölgələrində fasiləsiz enerji təminatına imkan yarada bilər.
Layihənin əsas hədəfi Ayın cənub qütbüdür. Bu ərazi kosmik agentliklərin xüsusi diqqət mərkəzindədir. Səbəb isə burada maraqlı coğrafi şəraitin mövcud olmasıdır. Kraterlərin hündür kənarları demək olar ki, fasiləsiz Günəş işığı alır, dərinlikdə yerləşən kraterlər isə daimi kölgədə qalır. Alimlər hesab edirlər ki, məhz həmin kölgəli kraterlərdə gələcək missiyalar üçün həyati əhəmiyyət daşıyan su buzunun böyük ehtiyatları mövcud ola bilər.

Harbin Texnologiya İnstitutunun tədqiqatçıları təklif edirlər ki, Günəş işığı alan yüksəkliklərdə günəş elektrik stansiyaları qurulsun. Bu stansiyalar topladıqları enerjini lazer şüaları vasitəsilə aşağıda, kölgədə fəaliyyət göstərən roverlərə və digər qurğulara ötürsün. Beləliklə, kilometrlərlə elektrik kabeli çəkməyə və ya yüksək tutumlu batareyalar daşımağa ehtiyac qalmayacaq.

Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, sistem kifayət qədər perspektivlidir. Hesablamalara əsasən, lazer enerjiötürmə stansiyalarının yerləşdiyi nöqtənin cəmi 100 metr dəyişdirilməsi enerji şəbəkəsinin əhatə dairəsini 35 faizdən çox artırır. Bu isə enerji qəbul edən ərazilərin demək olar ki, tam şəkildə təmin olunmasına imkan yaradır.
Bu texnologiya təsadüfi zamanda gündəmə gətirilməyib. Hazırda həm Çin, həm də ABŞ Ayın cənub qütbündə uzunmüddətli fəaliyyət göstərmək üçün hazırlıqları sürətləndirir. ABŞ-ın “Artemis” proqramı və Çinin “Çan’e” missiyaları məhz bu bölgəyə yönəlib. Məqsəd yalnız yeni elmi kəşflər etmək deyil, həm də gələcəkdə insanların Ayda davamlı fəaliyyət göstərə biləcəyi infrastruktur yaratmaqdır.

Mütəxəssislərin fikrincə, Ayın cənub qütbü gələcəyin kosmik tədqiqat mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər. Burada Günəş enerjisindən səmərəli istifadə imkanları ilə yanaşı, su buzunun mövcudluğu həm içməli suyun, həm oksigenin, həm də raket yanacağının istehsalı baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu isə gələcək Ay bazalarının və daha uzaq kosmik missiyaların əsas dayaqlarından biri hesab olunur.

Bununla belə, lazer vasitəsilə enerji ötürülməsi hələ konsepsiya mərhələsindədir və onun real kosmik şəraitdə necə işləyəcəyi gələcək sınaqlardan asılı olacaq. Lakin alimlər hesab edirlər ki, texnologiya uğurla tətbiq olunarsa, bu, təkcə Ay missiyalarında deyil, gələcəkdə Mars və digər kosmik obyektlərdə enerji təminatı üçün də yeni imkanlar aça bilər.
Kosmik tədqiqatlar sürətlə inkişaf etdikcə görünür ki, gələcəyin Ay bazalarında elektrik naqillərindən çox, görünməyən lazer şüaları enerji daşıyıcısı rolunu oynaya bilər. Bu isə insanlığın kosmosda davamlı yaşamaq planlarını reallaşdırmağa doğru atılan növbəti mühüm addımlardan biri kimi qiymətləndirilir.

Ləman Sərraf