Nişan və ya evlilik üzüyünün sol əlin adsız barmağına taxılması dünyanın bir çox ölkəsində əsrlərdir davam edən ən məşhur ənənələrdən biridir. Bir çox insan bu qaydaya əməl etsə də, əslində onun haradan yarandığını və hansı məna daşıdığını bilmir. Tarixi mənbələr göstərir ki, bu ənənənin kökü qədim inanclara, dini adətlərə və müxtəlif mədəniyyətlərə söykənir.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, bu ənənənin ilk izləri Qədim Misirə gedib çıxır. Misirlilər dairə formasını sonsuzluğun, əbədi sevginin və həyat dövrünün rəmzi hesab edirdilər. Buna görə də evliliyin simvolu kimi dairəvi üzükdən istifadə edirdilər. Onlar inanırdılar ki, sol əlin adsız barmağından birbaşa ürəyə gedən xüsusi damar mövcuddur. Bu inanc sonradan latınca “Vena Amoris” – yəni “sevgi damarı” adı ilə məşhurlaşıb.

Müasir anatomiya isə göstərir ki, ürəyə yalnız adsız barmaqdan gedən xüsusi bir damar mövcud deyil. Əslində bütün barmaqlar qan dövranı sistemi vasitəsilə ürəklə əlaqəlidir. Yəni “sevgi damarı” anlayışı elmi fakt deyil, romantik bir mifdir. Buna baxmayaraq, bu inanc əsrlər boyu insanların düşüncəsində yaşayaraq ənənəyə çevrilib.

Qədim Romada da bu adət geniş yayılmışdı. Romalılar evlilik üzüyünü qarşılıqlı etimadın, sədaqətin və hüquqi bağlılığın simvolu hesab edirdilər. Xristianlığın yayılmasından sonra isə üzük dini mərasimlərin ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Orta əsrlərdə bəzi Avropa ölkələrində keşişlər üzüyü taxarkən baş barmaqdan başlayaraq şəhadət, orta və adsız barmağa toxunur, Müqəddəs Üçlüyü simvolizə etdikdən sonra üzüyü adsız barmaqda saxlayırdılar. Bu da ənənənin daha da möhkəmlənməsinə səbəb olub.

Bununla belə, bütün ölkələrdə nişan və nikah üzüyü eyni əldə taxılmır. ABŞ, Kanada, Böyük Britaniya, Fransa, İtaliya və bir çox digər ölkələrdə üzük adətən sol əlin adsız barmağına taxılır. Almaniya, Avstriya, Polşa, Norveç, Rusiya və bir sıra Şərqi Avropa ölkələrində isə evlilik üzüyünün sağ əldə taxılması daha geniş yayılıb. Azərbaycanda da adətlər ailədən ailəyə dəyişsə də, bir çox hallarda nişan üzüyü sağ əldə, nikahdan sonra isə sol və ya yenidən sağ əldə taxılır. Bu fərqlər daha çox dini, mədəni və ailə ənənələri ilə bağlıdır.

Psixoloqlar hesab edirlər ki, üzük təkcə zinət əşyası deyil, həm də insanlar üçün emosional və simvolik dəyər daşıyan əşyadır. O, qarşılıqlı bağlılıq, etibar və uzunmüddətli münasibətin rəmzi kimi qəbul olunur. Buna görə də üzüyün hansı əldə və ya hansı barmaqda taxılmasından asılı olmayaraq, onun əsas mənası iki insanın bir-birinə verdiyi söz və öhdəlikdir.

Yəni, nişan üzüyünün adsız barmağa taxılması elmi zərurətdən deyil, minilliklər boyu formalaşmış tarixi və mədəni ənənələrdən qaynaqlanır. “Sevgi damarı” haqqında inanc tibbi baxımdan təsdiqlənməsə də, bu romantik simvol dünyanın müxtəlif ölkələrində bu gün də yaşayır və üzük sevginin, sədaqətin və ailə birliyinin ən tanınmış rəmzlərindən biri olaraq qalır.

Ləman Sərraf