Bir neçə gündən sonra ilin ən gözlənilən astronomik hadisələrindən biri – Perseid meteor yağışı başlayacaq. Dünyanın müxtəlif ölkələrində olduğu kimi, hava şəraiti əlverişli olarsa, Azərbaycandan da müşahidə oluna biləcək bu səma hadisəsi hər il minlərlə astronomiya həvəskarını gecə səmasına baxmağa sövq edir. Alimlər bildirirlər ki, bu il də Perseid meteor axını iyulun 17-dən avqustun 24-dək davam edəcək, ən yüksək fəallıq isə avqustun 12-dən 13-nə keçən gecə qeydə alınacaq. Həmin vaxt saatda 80-ə qədər meteorun görünməsi mümkündür.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, Perseid meteor yağışı Yer planetinin 109P/Swift-Tuttle kometinin orbitində qalan toz və kiçik qaya hissəciklərindən keçməsi nəticəsində yaranır. Yer atmosferinə yüksək sürətlə daxil olan bu hissəciklər sürtünmənin təsiri ilə yanır və gecə səmasında “axan ulduz” kimi tanınan parlaq işıq zolaqları əmələ gətirir. Əslində isə görünən obyektlər ulduz deyil, atmosferdə yanan meteorlardır. Onların böyük hissəsi qum dənəsi qədər kiçik olsa da, bəzən daha iri hissəciklər də atmosferə daxil olaraq “od topu” adlandırılan çox parlaq görüntülər yaradır.
Meteor axını adını Persey bürcündən alır. Səmanı izləyənlərə elə gəlir ki, meteorlar məhz həmin bürcdən çıxır. Lakin alimlər bunun sadəcə perspektiv effektindən irəli gəldiyini bildirirlər. Əslində isə hissəciklər kosmosun müxtəlif nöqtələrindən Yerə daxil olur.

Perseid meteor yağışını izləmək üçün xüsusi avadanlığa ehtiyac yoxdur. Teleskop və ya durbin bu hadisəni müşahidə etmək üçün uyğun sayılmır, çünki onlar baxış bucağını məhdudlaşdırır. Mütəxəssislər şəhər işıqlarından uzaq, səmanın açıq göründüyü ərazilərə getməyi, gecə yarısından sonra və səhərə yaxın saatlarda müşahidə aparmağı tövsiyə edirlər. Gözlərin qaranlığa uyğunlaşması üçün təxminən 20-30 dəqiqə gözləmək, rahat oturacaq və ya örtük götürmək, həmçinin ağ işıq əvəzinə qırmızı işıqlı fənərdən istifadə etmək daha yaxşı nəticə verir. Ayın parlaq olduğu gecələrdə isə meteorların bir hissəsini görmək çətinləşə bilər.

Perseid meteor axını yalnız vizual gözəlliyi ilə deyil, elmi baxımdan da böyük əhəmiyyət daşıyır. Astronomlar bu hadisə vasitəsilə kometin buraxdığı hissəciklərin tərkibini, meteor axınının intensivliyini və zamanla baş verən dəyişiklikləri araşdırırlar. Bu məlumatlar Günəş sisteminin yaranması və kiçik səma cisimlərinin davranışı haqqında yeni elmi nəticələrin əldə olunmasına kömək edir.

Mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi maraqlı məqamlardan biri də Perseidlərin tam proqnozlaşdırıla bilməməsidir. Pik gecəsində hansı anda xüsusilə parlaq meteor və ya “od topu” görünəcəyini əvvəlcədən söyləmək mümkün deyil. Məhz bu gözlənilməzlik meteor yağışını daha maraqlı edir. Əgər avqustun 12-dən 13-nə keçən gecə hava buludlu olarsa, narahat olmağa ehtiyac yoxdur. Çünki meteor axınının yüksək fəallığı bir neçə gün davam etdiyindən sonrakı gecələrdə də onu izləmək mümkündür.

Bu ilin avqust ayı astronomiya həvəskarları üçün daha bir maraqlı hadisə ilə yadda qalacaq. Avqustun 12-də tam Günəş tutulması baş verəcək. Ay Qrenlandiya, İslandiya və İspaniyanın şimalında Günəşi tam örtəcək, dünyanın digər bölgələrində isə qismən Günəş tutulması müşahidə olunacaq. Beləliklə, avqustun ortaları həm peşəkar astronomlar, həm də gecə səmasını izləməyi sevən insanlar üçün ilin ən maraqlı dövrlərindən birinə çevriləcək.

Ləman Sərraf